Samogrejna ekološka kuća ili solarna zemunica je patentirani inovativni princip dizajna pasivne solarne gradnje koji predstavljaju stambene objekte visoke energetske efikasnosti koji se greju pomoću sunčeve energije okrenuti ka jugu, dizajnirani tako da umesto krova imaju zemljani omotač oko konstrukcije kuće sa instaliranim reflektujućim površinama oko prozorskih okvira kao inovativnom solarnom tehnologijom za pojačavanje toplote i svetla koje uđe u kuću.

Samogrejna ekološka kuća je jedina kuća kod koje se sa najmanje ulaganja ostvaruju najveće uštede energije. Idejni tvorac ovog koncepta gradnje i autor patenta samogrejne ekološke kuće - solarne zemunice je akademik Veljko Milković, istraživač i pronalazač iz Novog Sada.

Glavne osobenosti postignute energetske efikasnosti su ušteda u grejanju do 85%, ušteda u hlađenju 100%, ušteda u osvetljenju oko 30%, kao i uštede u građevinskom materijalu od 10-20% u odnosu na klasičan stil gradnje.

Ova ekološka kuća je suštinski različita od klasične kuće i to prvenstveno zbog potpuno nove koncepcije grejanja prostorija - pojačanim direktnim sunčevim zračenjem i maksimalnim iskorišćenjem energije. Ušteda energije se postiže upotrebom reflektujućih površina - sjajnih aluminijumskih folija - postavljenih iznad i ispod prozorskih okvira kuće radi povećanja solarnog dobitka tj. količine sunca koje uđe u kuću što je u ovom slučaju 2,5 puta veće nego kod običnih kuća. Sve ostale specifičnosti ove kuće proizilaze iz osnovnog zahteva za maksimalnim iskorišćenjem i zadržavanje besplatne sunčeve toplote, a otud i glavna pretpostavka da ovakva kuća bude ukopana i prekrivena zemljanim slojem i svojom jedinom otvorenom stranom orijentisana ka jugu radi maksimalnog zahvata sunčevog zračenja.

U cilju maksimalnog iskorišćenja sunca i za uspešno grejanje tokom cele zime, potrebno je više puta povećati sunčevo zračenje koje ulazi kroz obične prozore i pri tome zadržati postojeći nivo toplotnih gubitaka kroz njih. Ovo je sa velikim uspehom postignuto specijalno proračunatim gornjim i donjim reflektujućim površinama, koje su ugrađene iznad i ispod svakog prozora. Pod ovim se podrazumevaju površine koje u velikoj meri reflektuju direktno i difuzno zračenje Sunca (oko 80%). To su sjajni premazi (lakovi i boje), aluminijumske folije i limovi na čvrstoj podlozi postavljeni iznad i ispod svakog prozora na objektu kuće. Gornja reflektujuća površina je ugrađena u strehu objekta i ona je najčešće fiksna, dok se donja nalazi ispod prozora, pokretna je i služi kao kapak.

Reflektujuće površine su najjednostavniji i najjeftiniji solarni uređaj koji pored toplotnog dejstva služi i za povećanje unutrašnje osvetljenosti objekta, te je na taj način ostvarena ušteda i u osvetljenju od oko 30%. Faktor povećanja sunčevog zračenja u objektu je ovako i do 2,5 puta veći.

Ako se izračunaju troškovi grejanja u zimskoj sezoni i hlađenja leti, u jednospratnoj stambenoj samogrejnoj ekološkoj kući površine 120 kvadratnih metara i u istoj takvoj klasičnoj kući, sa istom debljinom osnovne termo izolacije od 5 santimetara, zaključak je sledeći: godišnji utrošak energije za dogrevanje zemunice iznosi 4.000 kWh, što je pet puta manje od utroška energije za grejanje klasične kuće koja troši 20.000 kWh. Ako bismo u klasičnoj kući leti želeli da ostvarimo isti komfor kakav pruža samogrejna ekološka kuća, morali bismo za hlađenje da planiramo i godišnji trošak od 3.000 kWh (ušteda na ugradnji klima uređaja u poređenju sa samogrejnom ekološkom kućom u periodu od 40 godina je i do 4.000 evra). Prostom računicom dolazimo do toga da ukupna razlika utrošene energije u korist samogrejne ekološke kuće ide do 19.000 kWh godišnje. Ekvivalentna cena ovako ušteđene energije po sadašnjim vrednostima je oko 1.300 evra godišnje. To bi značilo da će u periodu od 40 godina, samogrejna ekološka kuća sigurno uštedeti više od 52.000 evra, odnosno da će tada isplatiti samu sebe!

Samogrejna ekološka kuća ima umesto klasičnog krova zemljanu zaštitu koja štiti objekat od niskih zimskih i letnjih visokih temperatura, a pored toga zidovi su zaštićeni od erozije. 

Solarna zemunica ne zahteva nikakvu instalaciju etažnog grejanja, a samim tim ni pomoćne prostorije za kotao ili ogrev. Ušteda na svemu ovome je sigurno veća od 4.000 eura. Zbog orijentisanosti svih unutrašnjih prostorija ka suncu uz reflektujuće površine, ostvaruje se ušteda u električnom osvetljenju od oko 30%, čime tokom svog veka zemunica na osvetljenju štedi više od 2.000 evra. Površina fasade solarne zemunice iznosi svega jednu desetinu površine klasične kuće, troškovi malterisanja i održavanja fasade kod zemunice deset puta su niži. 

Samogrejnoj eko kući za razliku od klasičnih kuća nisu potrebni krovna konstrukcija, gromobranske instalacije, oluci, 3 spoljne fasade, duboki temelji, velika ostava za ogrev, znatne grejne instalacije, rashladni sistemi i dr. 

Ova inovacija s pravom nosi epitet ekološka, jer je neutralna prema okolini; ne oduzima zelenu površinu i ne zagađuje životnu sredinu, jer ne troši gorivo za ogrev. Kao dugotrajan stambeni objekat sa 10 puta nižim troškovima održavanja i nekoliko puta dužim životnim vekom objekta u odnosu na klasične kuće, ova kuća ima i prirodan omotač, jer zemljani sloj štiti od spoljnih elektro-magnetnih zračenja, buke i vibracija, a okruženje zelenilom produžava životni vek stanara pružajući tako zdrav i bezbedan život uz veliku sigurnost stanovanja u slučaju zemljotresa, olujnih vetrova pa i ratova. 

Samogrejna kuća je koncept ekološki i ekonomski potpuno prihvatljiv, jer se ostvaruje 100% ekonomska isplativost usled uštede u grejanju u periodu od 40 godina. Ovo znači i da će samogrejna kuća u toku svog procenjenog veka trajanja od 300 godina, isplatiti sebe i do 7,5 puta.

Do sada je izgrađeno desetak ovakvih kuća po konceptu samogrejne eko-kuće (u Novom Sadu četiri, Somboru, Zaječaru, Ljigu...) Prva je nastala 1979. godine i od tada se prate svi relevantni faktori u vezi ovakvog načina gradnje. Pokazalo se da ušteda u energiji u solarnoj zemunici iznosi oko 85%, stanari su izuzetno zadovoljni svojim smeštajem, a sama izgradnja je jeftinija od izgradnje nadzemne kuće. Upravo sa ovakvom kućom prvi put je ostvaren visok stepen uštede u gradnji, a da je istovremeno ostvaren i visok stepen uštede u grejanju.

Samogrejne kuće poslužile su i kao inspiracija i tema za brojne knjige, naučne i studentske radove (seminarske, diplomske i magistarske radove), kao i za doktorske disertacije. Godine 2010. međunarodna fondacija „Energy Globe" proglasila je samogrejnu ekološku kuću nacionalnim pobednikom „Energy Globe Award 2009" za Republiku Srbiju za više nego uspešno rešenje upotrebe solarne energije u arhitekturi i postignute izvanredne rezultate energetske efikasnosti u zgradarstvu.

„Istraživačko-razvojni centar Veljko Milković" pokrenuo je projekat pod nazivom „Samogrejna eko-kuća - Za naš ekološki svet budućnosti" (www.izgradnja.samogrejnekuce.com) koji ima za cilj praktično upoznavanje javnosti i građana sa jednim od najuspešnijih domaćih primera energetske efikasnosti u zgradarstvu putem izgradnje javnog i pokaznog samogrejnog eko objekta, otvorenog tipa na lako dostupnom i pristupačnom mestu, u cilju podizanja ekološke svesti, razvijanja energetski odgovornog ponašanja i promocije upotrebe obnovljivih i čistih izvora energije. 

Početak izgradnje ovog objekta predviđen je tokom 2011/2012. godine.

Centar takodje poziva sve zainteresovane pojedince i strateške partnere (građevinske inženjere, arhitekte, investitore, firme institucije, organizacije...) na saradnju i izgradnju niza samogrejnih ekoloških objekata u stambene, poslovne i poljoprivredne svrhe sa željom da jednog dana dobijemo i čitava samogrejna ekološka naselja i privredne objekte energetski nezavisne, uz maksimalno korišćenje alternativnih izvora energije, maksimalne energetske efikasnosti i ugodnosti uz zdrav i bezbedan život u skladu sa prirodom.

Više informacija: www.samogrejnekuce.com